Japanese kalligrafie (Shodo): kunst van de penseel

Shodo, Japanse kalligrafie, is een expressieve kunstvorm die een penseel genaamd een "fude" en inkt gebruikt om tekens op papier te schrijven, waarbij gedachten en emoties via de geschreven vorm worden overgebracht. Het is niet simpelweg het schrijven zelf, maar een kunst waarin de geest van de schrijver in de tekens weerspiegeld wordt. Shodo heeft een lange geschiedenis en werd in de 6e en 7e eeuw vanuit China in Japan geïntroduceerd als een manier om boeddhistische soetra’s over te schrijven (Shakyo). Daarna raakte het ingeburgerd als een vorm van verfijnde geleerdheid, vooral onder de aristocratie en de samoerai. Ook vandaag de dag blijft shodo in Japan een vertrouwde kunstvorm, waarbij basisschoolleerlingen de basis van kalligrafie leren in een verplicht vak genaamd "Shuji."

De expressieve methoden van shodo zijn uiterst divers door de vele factoren die een rol spelen, zoals de schrijfstijl, de betekenis van de tekens, de grootte en het type penseel dat wordt gebruikt, en de individualiteit van de kalligraaf. De aantrekkingskracht van shodo ligt niet alleen in de netheid van de vorm, maar ook in de energie en expressie van elk teken.

Er zijn drie hoofdschrijfstijlen in de moderne shodo, en hetzelfde teken kan er sterk verschillend uitzien afhankelijk van de stijl. Voordat je de schrijfwijzen leert kennen, is het belangrijk de begrippen "Hikkaku" (streekvolgorde) en "Hitsuji" (streekrichting) te begrijpen.

Elke lijn waaruit een Kanji-teken bestaat, wordt een "Hikkaku" genoemd. Kanji-tekens hebben een voorgeschreven volgorde waarin de streken worden geschreven, en deze volgorde heet "Hitsuji."

Op basis van deze begrippen volgt hier een introductie tot de kenmerken van elke schrijfstijl, in volgorde van moeilijkheidsgraad

Kaisho is de meest basale schrijfstijl. Het is de stijl die over het algemeen in Japan wordt gebruikt en staat bekend om zijn eenvoud in schrijven en lezen. In Kaisho worden niet alle streken van een Kanji-teken doorlopend geschreven; het penseel wordt na elke streek van het papier gelicht. Hoewel er in totaal vijf soorten Kaisho zijn, inclusief minder gebruikte varianten, wordt het beschouwd als de laatst ontwikkelde schrijfwijze.

Gyosho is een schrijfwijze die snelheid en vloeiendheid benadrukt zonder de Kaisho-vorm wezenlijk te vervormen. Op sommige plaatsen worden streken doorlopend geschreven zonder het penseel op te tillen, of streken kunnen worden weggelaten of de streekvolgorde kan veranderen. Omdat Gyosho slechts een lichte afwijking van Kaisho is, is het niet moeilijk te lezen.

Sosho is een schrijfwijze die is ontstaan met het doel snel te schrijven. Ze wordt gekenmerkt door vloeiende lijnen en een hoge artistieke kwaliteit. Omdat de streken en streekvolgorde van de tekens echter vaak zijn ingekort en de vorm sterk afwijkt van de basisstijl Kaisho, kan het zonder voorkennis moeilijk te lezen zijn.

Dit gedeelte introduceert de essentiële hulpmiddelen die voor shodo nodig zijn. De volgende vier onmisbare hulpmiddelen staan gezamenlijk bekend als "Bunbou-Shihou" (de vier schatten van de studie):

De vier essentiële kwaliteiten van een goede kalligrafiepen, bekend als "Shitoku"," zijn cruciale factoren om mee te nemen bij het kiezen van een penseel. Dit zijn:

Voor beginners zijn kalligrafiepennen verkrijgbaar met witte of bruine haren. Penselen met bruine haren worden aanbevolen voor beginners.

Bruine haren zijn iets stijver en veerkrachtiger, waardoor ze makkelijker te hanteren zijn. Ze zijn vooral geschikt voor Kaisho, een stijl waarbij het penseel na elke streek wordt opgetild. Witte haren zijn zachter en minder veerkrachtig, waardoor ze beter geschikt zijn voor Gyosho en Sosho, stijlen waarbij vloeiendere streken worden gebruikt. Deze worden over het algemeen geprefereerd door meer ervaren kalligrafen.

Traditioneel wordt de inkt die in Japanse kalligrafie wordt gebruikt gemaakt door vaste inktstaafjes op een inktsteen te malen en te mengen met water. Tegenwoordig wordt echter vaak vloeibare inkt gebruikt, bekend als "Boku-ju."

Traditionele vaste inktstaafjes, gemaakt van hoogwaardige roet en lijm, zijn veel beter dan vloeibare inkt en blijven onveranderd, zelfs wanneer ze aan lucht worden blootgesteld. Goede inkt is niet simpelweg zwart; ze heeft diepte en nuance. Daarnaast wordt gezegd dat inktstaafjes van hoge kwaliteit geen geluid maken wanneer ze over de inktsteen worden gewreven.

De inktsteen dient om vaste inktstaafjes te malen en op te lossen en om de vloeibare inkt te bevatten. Hij heeft een vlak oppervlak om de inkt te malen en een reservoir voor de vloeibare inkt.

Inktstenen van steen zijn nodig om vaste inkt te malen. De sleutel tot het maken van mooie inkt is om deze langzaam en zacht te malen met minimale druk.

Dit is het speciale papier dat voor Japanse kalligrafie wordt gebruikt. De kwaliteit van de hanshi beïnvloedt het schrijfgemak en hoe de inkt eruitziet, dus het is belangrijk om een papier te kiezen dat bij je past. Wees voorzichtig bij het kiezen van hanshi, want papier met een heel glad oppervlak stoot de inkt meestal af, waardoor erop schrijven lastig is.

Om shodo volledig te waarderen, is het belangrijk de volgende drie elementen te begrijpen. Deze concepten bieden een kader om kalligrafie te beoordelen, zowel tijdens het oefenen als bij het bewonderen van de kunstvorm. Omdat shodo een kunstvorm is die met menselijke handen wordt gemaakt, kunnen deze elementen de indruk die een werk op de kijker maakt sterk beïnvloeden.

• 筆法 Hippou (penseelmethode)
  
  Hippou verwijst naar de fundamentele principes van kalligrafie die niet geschonden mogen worden bij het schrijven van tekens. Dit omvat zaken als hoe je het penseel vasthoudt, de arm positioneert en verschillende penseelstreken uitvoert. Het omvat de juiste houding, grip en beweging van het penseel om de juiste vorm en controle te bereiken.
  
  
• 筆勢 Hissei (penseelkracht)
  
  Hissei omvat de kenmerken van de gemaakte lijnen, beïnvloed door de vorm van de tekens, de persoonlijkheid van de kalligraaf en diens mentale toestand. Het omvat aspecten zoals de dikte en lengte van de lijnen, het gebruik van rechte en gebogen lijnen, en de energie en vaart die via de streken worden overgebracht. Hissei weerspiegelt de dynamiek en expressiviteit van de hand van de kalligraaf.
  
  
• 筆意 Hitsui (penseelintentie)
  
  Hitsui verwijst naar de elegantie en geest die via de kalligrafie worden uitgedrukt. Het weerspiegelt de intenties, gemoedstoestand, gevoelens en emoties van de kalligraaf en gaat verder dan de fysieke aspecten van het schrijven. Hitsui vangt de diepere artistieke en emotionele kwaliteiten die via de kalligrafie worden overgebracht en onthult de innerlijke geest van de kalligraaf.

Het behouden van de juiste houding is fundamenteel voor het maken van mooie kalligrafie. Zorg ervoor dat je recht voor het bureau zit, met een kleine afstand tussen je buik en het bureau, en houd je rug recht.

Hoe je het penseel vasthoudt is cruciaal in shodo, omdat het de vorm van de tekens en de kwaliteit van de lijnen beïnvloedt. Dit valt onder het eerder genoemde principe van "hippou". Leren van de penseelgrepen die door kalligrafen door de geschiedenis heen zijn ontwikkeld, is essentieel voor het schrijven van mooie tekens.

Eerst pak je het penseel vast op een derde van de "hikan" (de steel van het penseel).

Er zijn twee basismanieren om je vingers te plaatsen:

Probeer na het oefenen van lijnen "臨書(rinsho)" (kalligrafisch kopiëren). Rinsho houdt in dat je voorbeeldige kalligrafiestukken nabootst en je aan de juiste streekvolgorde ("hitsujun") houdt.

Een aanbevolen kanji voor beginners is "永" (Ei), wat "eeuwigheid" of "langdurig" betekent. De reden voor deze aanbeveling ligt niet in de betekenis, maar in de vorm.

In de Japanse kalligrafie bestaat een gezegde, "Eijihappou" (Acht methoden in het teken "Ei"). Dit geeft aan dat het teken "永" de acht essentiële punten voor mooie kalligrafie belichaamt. Door dit teken te begrijpen en te oefenen, kun je de fundamentele technieken van penseelcontrole onder de knie krijgen.

1. Soku (側): Een punt. Breng het penseel van links naar rechts omlaag en druk aan.
2. Roku (勒): Een horizontale lijn. Beweeg het penseel horizontaal en stop stevig.
3. Do (努): Een verticale lijn. Beweeg het penseel recht omlaag en stop stevig aan het einde.
4. Teki (趯): Een tikbeweging. Beweeg het penseel alsof het vanuit een stilstand terugspringt.
5. Saku (策): Een schuin oplopende lijn naar rechts. Anders dan bij Roku stop je niet aan het einde, maar til je het penseel op.
6. Ryaku (掠): Een veeg naar links. Veeg het penseel in één beweging omlaag naar links.
7. Taku (啄): Een korte veeg naar links. Veeg het penseel in een korte, enkele beweging omlaag naar links.
8. Taku (磔): Een veeg naar rechts. Beweeg het penseel langzaam omlaag naar rechts, stop eenmaal aan het einde en til het penseel dan langzaam op naar rechts.

Japanse kalligrafie is een kunstvorm die de geest en individualiteit van de kalligraaf weerspiegelt. Door de geschiedenis, stijlen, hulpmiddelen en spiritualiteit ervan te begrijpen, kun je de schoonheid ervan dieper waarderen. Door zelf het penseel ter hand te nemen en de wereld van shodo te ervaren, kun je nieuwe inzichten ontdekken en geraakt worden door de diepe artistieke expressien.